Kontrola kierowcy nie musi ograniczać się do alkomatu. Policja może sprawdzić również obecność środków działających podobnie do alkoholu, a powodem bywa zarówno nietypowe zachowanie za kierownicą, jak i zwykła akcja drogowa albo wypadek. Wyjaśniam, kiedy dochodzi do badania, jak wygląda test śliny, co oznacza wynik pozytywny i jakie prawa ma kierowca.
Najważniejsze informacje o policyjnym badaniu kierowcy
- Test może pojawić się podczas kontroli drogowej, także w ramach działań prewencyjnych.
- Policjant zwykle pobiera próbkę śliny za pomocą narkotestera.
- Wynik dodatni jest wstępnym wskazaniem, a nie samodzielnym dowodem prowadzenia pod wpływem.
- Potwierdzenie odbywa się przez laboratoryjne badanie krwi lub moczu, często z oceną toksykologa.
- Po wypadku, w którym ktoś został ranny lub zginął, kierujący musi zostać poddany badaniu.
Kiedy policja robi test na narkotyki podczas kontroli
Podstawą jest art. 129j i kolejne przepisy Prawa o ruchu drogowym. Policjant może zbadać kierującego w celu ustalenia, czy w jego organizmie znajduje się środek działający podobnie do alkoholu. W praktyce oznacza to, że badanie nie jest zarezerwowane wyłącznie dla osoby, która wyraźnie przyznała się do zażywania narkotyków.
Do testu może dojść podczas zwykłej kontroli, kontroli trzeźwości albo większej akcji drogowej, na przykład pod hasłem „Alkohol i narkotyki”. Nie ma jednej określonej pory dnia, w której policja wykonuje takie badania. Kontrola może odbyć się rano, w nocy, w weekend czy w środku tygodnia.
W mojej ocenie kierowcy najczęściej mylą dwie kwestie. Policja nie musi najpierw udowodnić, że ktoś prowadził pod wpływem, żeby wykonać wstępny test, ale sam narkotester również nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności. To dopiero pierwszy etap sprawdzenia.
Najczęstsze powody wykonania badania
- nietypowy sposób jazdy, na przykład zygzakowanie, gwałtowne hamowanie lub brak reakcji na sygnały;
- problemy z mową, równowagą, koordynacją albo wyraźne pobudzenie lub spowolnienie;
- rozszerzone lub zwężone źrenice i nietypowa reakcja na światło;
- informacja od świadka, uczestnika zdarzenia albo innego patrolu;
- podejrzenie, że kierowca posiada środki odurzające;
- udział w wypadku lub kolizji, zwłaszcza gdy okoliczności wskazują na możliwe odurzenie.
Objawy nie są jednak warunkiem koniecznym w każdej kontroli. Policja może prowadzić badania przesiewowe także po to, aby sprawdzić większą grupę kierujących. Kierowca nie powinien zakładać, że skoro zachowuje się spokojnie i prowadzi prawidłowo, test na pewno go nie obejmie.
Wypadek zmienia zasady kontroli
Jeżeli w wypadku drogowym ktoś został ranny albo poniósł śmierć, kierujący pojazdem podlega badaniu na obecność alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. W takim przypadku badanie nie zależy wyłącznie od uznania funkcjonariusza.
Przy kolizji bez osób rannych sytuacja wygląda inaczej. Nie ma automatyzmu takiego jak przy wypadku z rannym lub zabitym, ale policjant nadal może zlecić badanie, jeśli okoliczności zdarzenia albo zachowanie kierującego budzą wątpliwości.
Badaniu może zostać poddana również osoba, która nie siedziała już za kierownicą, jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie, że wcześniej prowadziła samochód. Przykładowo, zamiana miejsc z pasażerem tuż po zdarzeniu nie musi uniemożliwić ustalenia, kto faktycznie kierował.
Przy poważnym wypadku liczy się czas. Dlatego pobranie materiału do badań może nastąpić w szpitalu, a nie przy radiowozie. Jeżeli stan poszkodowanego uniemożliwia wykonanie testu śliny, lekarz może pobrać krew zgodnie z procedurą medyczną.
Jak wygląda test śliny i co sprawdza
Wstępny narkotest jest badaniem nieinwazyjnym. Funkcjonariusz pobiera próbkę śliny specjalnym aplikatorem, a następnie umieszcza ją w urządzeniu albo kasecie testowej. Wynik zwykle pojawia się po kilku minutach, choć dokładny czas zależy od użytego sprzętu.
Policyjne urządzenia sprawdzają najczęściej obecność kilku grup substancji. Są to opioidy, amfetamina i jej analogi, kokaina, kannabinoidy, w tym THC, oraz benzodiazepiny. Zakres panelu może zależeć od konkretnego testera.
| Etap | Co się dzieje | Znaczenie wyniku |
|---|---|---|
| Kontrola drogowa | Policjant ocenia sytuację i może zlecić badanie | Nie jest to jeszcze potwierdzenie zażycia substancji |
| Test śliny | Pobierana jest próbka i analizowana przez narkotester | Wynik ma charakter przesiewowy |
| Badanie laboratoryjne | Pobierana jest krew lub mocz | Materiał może zostać wykorzystany w dalszym postępowaniu |
| Opinia specjalisty | Analizuje się stężenie i wpływ substancji na kierującego | Pomaga ustalić, czy kierowca był pod wpływem |
Najważniejsza rzecz jest taka, że pozytywny wynik śliny nie oznacza automatycznie prowadzenia pod wpływem. Narkotester może wykryć obecność określonej substancji, ale nie ocenia samodzielnie całego stanu psychofizycznego kierowcy. W postępowaniu znaczenie ma między innymi badanie laboratoryjne, stężenie substancji, czas jej przyjęcia oraz opinia toksykologa.
Co dzieje się po wyniku pozytywnym
Jeżeli test śliny wskaże obecność substancji, policja zwykle kieruje sprawę do dalszej weryfikacji. Najczęściej pobierana jest krew, a w określonych sytuacjach również mocz. Krew pozwala dokładniej ustalić, jaka substancja znajduje się w organizmie i w jakim stężeniu.
Badanie laboratoryjne jest szczególnie istotne dlatego, że polskie przepisy nie działają tu tak prosto jak przy alkoholu. Dla alkoholu istnieją jasno określone wartości promili, natomiast przy narkotykach sam ślad substancji nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy kierowca był pod jej wpływem.
Znaczenie może mieć również przyjmowanie leków. Niektóre preparaty, między innymi część leków psychotropowych, przeciwbólowych czy stosowanych przy ADHD, mogą zawierać substancje wykrywane przez test. Nie daje to automatycznego zwolnienia z odpowiedzialności, ale też nie oznacza z góry winy. Liczy się rodzaj preparatu, dawka, aktywna substancja i ocena jej wpływu na zdolność do prowadzenia.
W razie potwierdzenia prowadzenia pod wpływem konsekwencje mogą obejmować zatrzymanie prawa jazdy, zakaz prowadzenia pojazdów, postępowanie wykroczeniowe albo karne. Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego może być przestępstwem zagrożonym karą do 3 lat pozbawienia wolności, ale o kwalifikacji konkretnej sprawy decydują ustalenia z postępowania, a nie sam kolor testu kasetowego.
Czy można odmówić narkotestu
Odmowa badania śliny nie kończy kontroli. Przepisy przewidują możliwość wykonania badania krwi lub moczu, gdy kierowca odmawia testu, jego stan uniemożliwia pobranie śliny albo urządzenie nie może zostać użyte. O możliwości przeprowadzenia badania mimo braku zgody kierowca powinien zostać uprzedzony.
Dlatego automatyczna odmowa zwykle nie jest rozsądną strategią. Może wydłużyć czynności i doprowadzić do pobrania materiału laboratoryjnego w warunkach bardziej formalnych. Jeżeli masz zastrzeżenia do sposobu przeprowadzenia testu, lepiej spokojnie je zgłosić i poprosić o odnotowanie ich w dokumentacji.
Przeczytaj również: Biały romb na niebieskim tle - Co oznacza ten znak we Francji?
Co zrobić praktycznie podczas kontroli
- Zachowaj spokój i wykonuj polecenia funkcjonariusza.
- Powiedz o przyjmowanych lekach, zwłaszcza tych wydawanych na receptę.
- Zapamiętaj lub zanotuj godzinę kontroli i wykonania testu.
- Zapytaj, czy wynik ma charakter wstępny i czy zostanie pobrana krew.
- Nie podpisuj dokumentu bez przeczytania jego treści.
- Jeśli wynik jest dodatni albo doszło do wypadku, rozważ szybki kontakt z adwokatem.
Nie próbuj też „przepłukiwać” organizmu wodą, gumą do żucia czy płynem do płukania ust. Takie domowe sposoby nie dają wiarygodnej ochrony, a mogą tylko utrudnić prawidłowe pobranie próbki.
Najczęstsze nieporozumienia dotyczące policyjnych testów
Pierwszy mit mówi, że badanie jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy policjant widzi narkotyki w samochodzie. To nieprawda. Podstawą może być zachowanie kierowcy, przebieg zdarzenia, informacja od świadka albo kontrola prowadzona w ramach akcji prewencyjnej.
Drugi błąd polega na utożsamianiu wyniku pozytywnego z wyrokiem. Narkotester jest narzędziem przesiewowym. Jego zadaniem jest wskazać, czy potrzebne są dokładniejsze badania, a nie samodzielnie rozstrzygać winę.
Trzeci mit zakłada, że legalnie przyjmowany lek zawsze wyklucza problem. Także to zbyt duże uproszczenie. Lek może zostać wykryty, dlatego kierowca powinien znać działanie preparatu i stosować się do zaleceń lekarza dotyczących prowadzenia pojazdów.
Wreszcie sam fakt, że od zażycia minęło kilka godzin, nie daje pewności wyniku. Czas wykrywania zależy od substancji, dawki, częstotliwości używania, organizmu oraz rodzaju badania. Nie istnieje uniwersalna reguła, według której po określonej liczbie godzin kierowca zawsze otrzyma wynik negatywny.
Co zapamiętać przed ruszeniem w drogę
Policja może wykonać test na obecność środków działających podobnie do alkoholu podczas kontroli drogowej, po podejrzeniu odurzenia, w ramach akcji prewencyjnej albo po zdarzeniu drogowym. Po wypadku, w którym ktoś został ranny lub zginął, badanie kierującego jest obowiązkowym elementem czynności.
Najrozsądniejsze podejście jest proste. Nie prowadź po zażyciu substancji, które mogą wpływać na koncentrację i reakcję, a przy lekach zawsze sprawdź zalecenia dotyczące kierowania. Jeżeli dojdzie do kontroli, pamiętaj, że wynik narkotestera jest dopiero początkiem procedury, a o dalszych konsekwencjach decydują przede wszystkim badania laboratoryjne i pełna ocena sprawy.
